DE ACTUALITEIT DOORGELICHT 

In de vijfde eeuw vóór Christus bracht Griekenland een geniale historicus voort: de Athener Thucydides, die met zijn Geschiedenis van de Peloponnesische Oorlog – de militaire confrontatie tussen Athene en Sparta – een meesterwerk schreef dat door zijn scherpe analyse ook vandaag nog bijzonder actueel is. De botsing tussen de twee toonaangevende stadstaten van het oude Hellas lag voor Thucydides in de lijn van de verwachtingen: «Het was de opkomst van Athene en de angst die Sparta daardoor ingeboezemd werd», schreef hij, «die oorlog onvermijdelijk maakten.»

In 2011 baseerde Graham Allison, politiek wetenschapper aan de universiteit van Harvard, een nieuwe theorie op de Griekse historicus en sprak over The Thucydides Trap: wanneer een opkomende grootmacht dreigt een gevestigde grootmacht van de troon te stoten, is de kans op een gewelddadig conflict eerder regel dan uitzondering. De “val” bestaat er in dat beide partijen meegesleurd worden in een escalerende spiraal waaruit ze niet meer kunnen ontsnappen.

Allison, die zijn theorie staafde met verschillende historische voorbeelden, spitste ze voor de huidige tijd toe op de geopolitieke na-ijver tussen de VS en China. Hij publiceerde er in 2017 ook een boek over: Destined For War. Can America and China Escape Thucydides’s Trap? 

TRUMP IN BEIJING

Van 13 tot 15 mei bracht de Amerikaanse president een staatsbezoek aan China. Door de problematische oorlog met Iran stond hij in Beijing in een zwakkere positie dan hij vooraf gewenst had, maar de Chinese leiders lieten daar ogenschijnlijk niets van merken. Ze kennen hem en hoeden zich ervoor hem te onderschatten. China zocht naar een compromis, met als doel het verzorgen van het eigen imago: dat van een stabiele supermacht die in staat is de landen van het globale Zuiden om zich heen te verenigen en buitenlandse markten aan te trekken.

De ontmoeting draaide om drie thema's: Taiwan, de geleidelijke afname van de Amerikaanse macht ten opzichte van de Chinese en economische kwesties.

Xi Jinping wil absoluut niet dat er aan het statuut van Taiwan wordt getornd, op straffe van een gewapend conflict. Trump, die voor dat laatste niet klaar is, heeft het eiland al gewaarschuwd voor elke onafhankelijkheidsverklaring. Maar tegelijkertijd willen de VS wapens aan Taiwan verkopen. In feite bevindt het Westen zich in een zwakke positie in deze kwestie, omdat we de anticommunistische Taiwanezen al lang geleden hebben verraden. De eerste die dat deed, was de Franse president Charles de Gaulle, die tijdens een ministerraad op 8 januari 1964 zijn argumenten uiteenzette voor de erkenning door Frankrijk van de Volksrepubliek China.

In 1971 volgden de andere westerse landen: men verwierp het VN-lidmaatschap van Taiwan als enige vertegenwoordiger van China en koos in plaats daarvan voor het regime van Mao Zedong. Het gevolg was dat wij vanuit het oogpunt van het internationale recht hebben aanvaard dat Taiwan deel uitmaakt van China, als wat Beijing “een afvallige provincie” noemt. Sindsdien is het interne verzet van de Taiwanezen beginnen afbrokkelen en zal het eiland vroeg of laat door de communisten geannexeerd worden, eerst economisch, vervolgens politiek.

Dat het Xi menens is aangaande Taiwan, bleek al meteen tijdens zijn openingstoespraak waarin hij verwees naar Graham Allison: «Kunnen China en de VS de zgn. “Thucydides-val” overstijgen en een nieuw paradigma voor de betrekkingen tussen grootmachten tot stand brengen?» Hij bedoelde: net zoals Athene ooit in oorlog geraakte met Sparta, veroorzaakt de opkomst van China onrust in de VS, maar Washington moet zichzelf in toom houden. De Chinese leider waarschuwde Trump dat elke misstap met betrekking tot Taiwan hun twee landen in een militair avontuur zou kunnen storten. «De kwestie Taiwan is het belangrijkste onderwerp in de Chinees-Amerikaanse betrekkingen», zei Xi nog. «Als dit verkeerd wordt aangepakt, zouden de twee naties met elkaar in botsing kunnen komen, waardoor de gehele Chinees-Amerikaanse relatie in een uiterst gevaarlijke situatie terechtkomt.»

Maar tijdens een staatsbanket ‘s avonds sloeg de Chinese president een meer verzoenende toon aan en benadrukte hij dat de VS en China de schijnbaar onvermijdelijke wrijving zouden kunnen beheersen. De diplomatie van de stok en de wortel dus, waarin de Chinezen uitblinken.

DE MILITARISERING VAN A.I.

Volgens Alicia Garcia Herrero, hoofdeconoom voor Azië en de Stille Oceaan bij de Franse financierings- en investeringsbank Natixis, was de belangrijkste inzet van de diplomatieke onderhandelingen de militarisering van de artificiële intelligentie. Beide grootmachten willen voorkomen dat ze achterop raken op een gebied dat het mondiale evenwicht kan verstoren.

«In wezen ging het hier om onderhandelingen over het inzetten van AI als wapen – en om een wederzijdse afstemming van rode lijnen die laat zien hoe wankel de verhoudingen tussen beide grootmachten nog steeds zijn. Om te begrijpen wat er werkelijk in Beijing is uitgewisseld, moet je de asymmetrie begrijpen die ten grondslag ligt aan de race om kunstmatige intelligentie.

«De VS domineren één cruciale laag: de hardware die nodig is voor AI-rekenkracht. De chips van Nvidia, de fabricagecapaciteit van de Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) […] en het bredere systeem van geavanceerde halfgeleiders vormen een knelpunt dat Washington al drie jaar lang steeds strakker om de nek van de Chinezen aanhaalt. China van zijn kant controleert ondertussen een ander knelpunt, één dat minder besproken wordt, maar even doorslaggevend is: zeldzame aardmetalen en de kritieke mineralen zonder dewelke geen enkele chip wordt gemaakt, geen enkele batterij voor elektrische auto’s wordt geproduceerd en geen enkel geavanceerd wapensysteem wordt op punt gesteld» (The Beijing Summit Was About Weapons, Not Widgets [apparaatjes], 15 mei 2026).  

De Volksrepubliek controleert naar schatting meer dan 80 % van de wereldwijde verwerkingscapaciteit en ongeveer 90 % van de mijnbouw- en raffinageactiviteiten voor deze grondstoffen. China heeft met andere woorden een monopolie.

Wat Washington en Beijing de afgelopen tijd gedaan hebben, is het tegen elkaar uitspelen van hun respectieve voordelen:

«De VS hebben hun exportcontroles aangescherpt. China heeft hierop gereageerd met exportbeperkingen op gallium, germanium en nu ook op de verwerking van zeldzame aardmetalen in bredere zin – een soort langzame tegenaanval. Als deze dynamiek niet in toom was gehouden, zou de wereldwijde technologische toeleveringsketen zijn versplinterd in twee werkelijk onverenigbare systemen, waardoor aan beide kanten economische waarde zou zijn vernietigd en een ontkoppeling zou zijn versneld waar geen van beide economieën echt op is voorbereid. De top leverde in feite een wederzijdse wapenstilstand op. Geen oplossing, maar een adempauze. Een erkenning dat geen van beide partijen het zich volledig kan veroorloven de trekker over te halen van een pistool dat al is geladen» (A. Garcia Herrero, art. cit.).

Het besluit ligt voor de hand: de Amerikaans-Chinese top was slechts een tactische pauze in een genadeloze strategische strijd. 

EEN “HONGER” DIE NIET GESTILD WERD

Donald Trump had in zijn kielzog de fine fleur van Amerika’s Big Tech en Big Money mee naar China genomen. Al wie in de VS écht telt, was erbij, van Elon Musk over Tim Cook tot Larry Fink van BlackRock, de CEO van de grootste vermogensbeheerder ter wereld.

«We hadden hier een groep oligarchen met een gezamenlijke marktkapitalisatie van meer dan 10 biljoen dollar [een 1 met 12 nullen…] die naar Beijing vloog om Xi Jinping persoonlijk te smeken om… deals. Trump was extatisch: “Ik wilde de nummer één van elk imperium! Jensen Huang, Tim Cook, Elon Musk en de andere titanen… de besten ter wereld zijn hier, recht voor je neus.” En toen kwam de klapper: “Ze zijn hier vandaag om respect te betonen aan jou en aan China. Ze komen hier met een enorme honger [sic] om zaken te doen, te investeren en te creëren. Van onze kant zal dat 100 % wederzijds zijn.” De “onmisbare” natie, de Indispensable Nation, die hulde brengt aan het echte geo-economische imperium van de 21^ste eeuw» (Pepe Escobar, Trump Pays Tribute to the Temple of Heaven, 15 mei 2026).

Al die CEO’s zijn bijzonder afhankelijk van de Chinese goodwill: «Musk moet Tesla’s blijven bouwen – de Gigafactory, zijn belangrijkste exportknooppunt, ligt buiten Shanghai – zonder een tarief van 100 %. Jensen Huang heeft behoefte aan chip-exportvergunningen zodat Nvidia aan de immense Chinese AI-markt kan verkopen […]. Tim Cook heeft de Chinese toeleveringsketen van Apple ter waarde van 70 miljard dollar nodig om stabiel te blijven. Larry Fink is erop uit dat de Chinese financiële markten zich volop openen zodat Wall Street extra winsten kan opstrijken» (Escobar, art. cit.).

Wat uiteindelijk uit de bus kwam, was een erg mager beestje. Hoewel de VS en China overeenkwamen om de wederzijdse handel te stimuleren door aan beide kanten de invoerrechten te verlagen, leverde de top verder weinig concreets op. De Amerikanen hoopten terug te keren met een aantal belangrijke akkoorden, bv. op het gebied van landbouw, of met toezeggingen voor Chinese investeringen in de VS. Maar er zijn geen significante doorbraken geweest. De oligarchen hadden gehoopt op interessante contracten, maar ze vingen bot.

Waarom? Omdat China ervan overtuigd is dat het zijn relatieve afhankelijkheid van de VS op termijn kan afbouwen en binnen afzienbare tijd de Amerikanen simpelweg niet meer nodig heeft.   

GETOUWTREK ROND HET PANAMAKANAAL

Sinoloog François Godement, speciaal raadgever van de Franse think tank Institut Montaigne, legt uit dat achter de uitgewisselde glimlachjes tussen Trump en Xi een bitsige oorlog schuilgaat. Washington durft weliswaar geen rechtstreekse confrontatie met Beijing aan, maar viseert wel de bondgenoten van de Chinezen: «Achter een schijnbare strategische versnippering kan je de slagen zien die een militaire en diplomatieke supermacht toebrengt» aan haar tegenstander (Pourquoi la Chine est la cible indirecte des guerres de l’Amérique, in Le Figaro, 15 mei 2026).

Trump maakte vanaf het begin van zijn tweede ambtstermijn duidelijk dat hij de controle over het Panamakanaal wil terugwinnen, omdat het een geostrategisch knooppunt is, een doorgang tussen de Stille en de Atlantische Oceaan. China kreeg de sleutels van het kanaal al in 1997 in handen via een bedrijf uit Hongkong, CK Hutchison, dat een 25-jarige concessie verwierf om infrastructuurprojecten uit te voeren en controle uit te oefenen over twee belangrijke havens: Balbao aan de kant van de Stille Oceaan en Cristóbal aan de Atlantische kant.

De Chinese invloed in Panama nam alsmaar toe dankzij de schijnbaar onuitputtelijke geldstromen vanuit de Volksrepubliek, vooral nadat het Zuid-Amerikaanse land in 2017 besloten had om alle banden met Taiwan te verbreken en diplomatieke betrekkingen met Beijing aan te knopen. Omwille van de smeer likt de kat de kandeleer, nietwaar. De Chinese Buitenlandminister Wang Yi verwelkomde de beslissing «als een stap die in overeenstemming is met de huidige gang van zaken in de wereld en in het beste belang is van het Panamese volk» (Elida Morena en Philip Wen, Panama establishes ties with China, ditches Taiwan in win for Beijing, 13 juni 2017).

Toen dit contract in 2021 voor nog eens 25 jaar verlengd werd, sloeg in Washington de ongerustheid toe. “Sleepy Joe” Biden ondernam niets, maar Trump stuurde in februari 2025 Marco Rubio naar Panama met een klaarblijkelijk niet mis te verstane boodschap. De Panamese regering ging door de knieën en kondigde meteen aan dat de deelname van het land aan het Chinese Belt and Road Initiative (de Nieuwe Zijderoutes) onmiddellijk zou stop gezet worden. En een maand later verkocht CK Hutchison zijn aandelen voor 23 miljard dollar aan BlackRock. Om de Amerikaanse triomf compleet te maken besliste het Panamese Hooggerechtshof in januari 2026 zelfs dat de concessie aan het bedrijf uit Hongkong ongrondwettelijk was geweest!

De Chinezen waren razend en noemden de gerechtelijke uitspraak «beschamend en pathetisch»; in Panama zouden ze er een «zware prijs» moeten voor betalen (Matthew Field, China threatens Panama with 'heavy price' after Trump canal victory, in The Daily Telegraph, 4 feb. 2026). Sindsdien zijn schepen onder Panamese vlag met bananen en koffie aan boord het mikpunt van pesterijen in de Chinese havens, zoals eindeloze douanecontroles. Licenties om de havens van Balbao en Cristóbal uit te baten kwamen ondertussen in handen van twee westers georiënteerde bedrijven, Maersk en de Mediterranean Shipping Company. Wordt ongetwijfeld vervolgd…  

HET MES OP DE KEEL VAN CUBA

De kidnapping van de Venezolaanse president Nicolás Maduro, een bondgenoot en energieleverancier van China, past in dezelfde Amerikaanse strategie. De regering-Trump wil de invloed van China op het Amerikaanse continent stevig terugschroeven.

In 1960 was het Cuba van marxist-leninist Fidel Castro het eerste Zuid-Amerikaanse land dat de Volksrepubliek China erkende. Beijing beantwoordde dat gebaar met een politiek van handel, kredieten en investeringen, die in het begin van de jaren 1990 in een stroomversnelling kwam. Havana werd lid van de Nieuwe Zijderoutes. Vanaf 1999 begonnen Chinese functionarissen twee afluisterstations voor signaalinlichtingen (SIGINT) op Cuba te exploiteren; later kwam er nog een derde bij. Met die SIGINT-stations is Bejing in staat om communicatie in delen van het zuidoosten van de VS te onderscheppen.

«De betrekkingen tussen de Volksrepubliek China en Cuba stonden de afgelopen jaren ook in het teken van samenwerking op het gebied van politieke veiligheid. In 2023 investeerde China 100 miljoen dollar ter ondersteuning van de Cubaanse cyberveiligheid, in het kader van een bilaterale overeenkomst die tot doel heeft politieke subversie [lees: de ondermijning van het regime door de VS] te voorkomen. Naar verluidt onderhandelen de twee staten over de oprichting van een nieuwe gezamenlijke militaire trainingsfaciliteit op het eiland (cf. Reuters, 20 juni 2023)» (Jake Rinaldi, Secrecy and Solidarity: PRC Internal Security Partnerships with Socialist States, 26 juli 2024).

De Chinees-Cubaanse samenwerking in hun achtertuin is de Amerikaanse overheid een doorn in het oog. En dus besloot Trump om de zware middelen in te zetten. «De VS blokkeren al vier maanden de brandstofimport naar Cuba. Venezuela was ooit de grootste olieleverancier van Cuba, maar sinds de Amerikaanse invasie in januari levert dat land niets meer. Mexico, dat na Venezuela de grootste leverancier was, stopte met de oliehandel nadat Trump had gedreigd met importheffingen voor landen die olie verkopen aan Cuba» (Wessel Vis, Cuba heeft geen druppel stookolie of diesel meer door Amerikaanse blokkade, 14 mei 2026).

Maar de Chinezen kwamen met een onverwacht antwoord: ze voorzagen Cuba in een recordtempo van zonne-energie. «China heeft zojuist een van de snelste energietransities ter wereld gerealiseerd, en dat op Cubaans grondgebied. In slechts 12 maanden tijd heeft de regering van Xi Jinping 75 van de 90 voor het eiland geplande zonneparken aangelegd, waarmee het elektriciteitsnet van Cuba met meer dan 1000 megawatt aan vermogen is uitgebreid, volledig gefinancierd met Chinese middelen. De opwekking van zonne-energie op het eiland steeg van 5,8 % naar 20 % van het totaal, een transformatie die een direct antwoord is op de crisis veroorzaakt door de Amerikaanse blokkade; die deed de Cubaanse olie-import met bijna 90 % dalen en veroordeelde miljoenen inwoners tot stroomuitval van wel 20 uur per dag» (Maria Heloisa Barbosa Borges, China builds 75 solar parks in Cuba in just 12 months, 15 april 2026).

Actie en reactie. Maar Washington is nog niet uitgespeeld. Komt het op Cuba, 65 jaar na de mislukte invasie in de Varkensbaai, tot een nieuwe Amerikaanse militaire actie? Feit is dat de brutale pressie op het eiland perfect de Donroe-doctrine illustreert, Trumps eigen interpretatie van de Monroe-doctrine (“geen bemoeienis van de Europese machten in de beide Amerika’s”, verklaarde president James Monroe in 1823): dominantie van de VS in de hele westelijke hemisfeer en bijgevolg geen Chinese pottenkijkers!

SCHAAKMAT IN IRAN

Het geval van de Iranoorlog is tegelijkertijd identiek aan de operaties op het Amerikaanse continent én zeer verschillend. De uitschakeling van het kernprogramma van Teheran was voor Trump één van de topprioriteiten van zijn buitenlands beleid; bovendien wist hij dat de beoogde liquidatie van het Iraanse regime een gevoelige klap zou betekenen voor China, dat rekent op de olie die de ayatollahs leveren: over heel 2025 verscheepte Iran ongeveer 520 miljoen vaten olie naar China, goed voor 13 % van de import van Beijing.

Er was echter een onberekenbare factor in het spel: Israël, waaraan Trump en de VS om allerlei redenen vastgeklonken zijn – zo vastgeklonken, dat ideologische motieven het haalden op rationaliteit. De Amerikanen lieten zich door Netanyahu wijsmaken dat één vernietigende mokerslag het regime zou doen verdwijnen en de weg vrijmaken voor een prowesters (en pro-Israëlisch) bewind. De mokerslag werd toegebracht, Khamenei en heel zijn generale staf kwamen om het leven… maar tot grote verbazing van Washington lanceerde Iran haast onmiddellijk hevige drone- en raketaanvallen op Israël en op de Amerikaanse bases in de Golfstaten. Op 11 maart viel Teheran verschillende tankers aan bij de Iraakse kust, waardoor het scheepvaartverkeer in de Perzische Golf grotendeels stilviel.

Wanneer men zegt: “de Straat van Hormuz is gesloten”, dan klopt dit eigenlijk niet: «Chinese schepen varen vrijelijk door de Straat van Hormuz. Ze betalen de tolgelden die volgens Iran een absolute voorwaarde zijn voor elke overeenkomst, omdat Iran onterecht is aangevallen, in strijd met de oorlogsregels van de Veiligheidsraad van de VN en de regels van de internationale betrekkingen. Op grond van deze regels heeft Iran recht op schadevergoeding. Maar de VN beschikken niet over een handhavingssysteem. Ze hebben geen equivalent van een commissie zoals die bij de Neurenberg-processen. Ze beschikken niet over een groep rechters die schadevergoedingen kunnen afdwingen. Daarom heeft Iran een pragmatische manier bedacht om deze schadevergoedingen te verkrijgen, namelijk door tol te heffen op alle schepen die de Straat passeren» (Michael Hudson, Did Xi Really Trade Iran for Taiwan?, 15 mei 2026).

De doorvaart door de Straat en het tolsysteem werken zeer efficiënt:

«Er is een tolstation dat door de IRGC [de Iraanse Revolutionaire Garde] wordt beheerd. Een tolstation met een bijzonderheid: het heeft vetorecht over de gastenlijst. Het is alsof je een exclusieve privéclub binnenstapt. Om toestemming van de IRGC te krijgen, moet een tanker tol betalen: 2 miljoen dollar per schip. De kapitein neemt contact op met een makelaar die banden heeft met de IRGC. De makelaar geeft de essentiële informatie door aan de IRGC: eigenaar van het schip, nationale vlag, vrachtmanifest, bestemming, bemanningslijst en AIS-transpondergegevens.

«De IRGC voert achtergrondcontroles uit. Als je geen banden hebt met de VS, geen vracht vervoert die verband houdt met Israël en je vlag niet behoort tot de “agressor states”, mag je erdoor. Japan en Zuid-Korea zijn bv. nog altijd niet goedgekeurd voor passage. Vervolgens betaal je de tol. Contant – in welke valuta je ook hebt – maar bij voorkeur in yuan. Of in crypto. Nadat de tol is betaald, geeft de IRGC een VHF-radiotoelating af, compleet met een specifiek tijdsvenster gekoppeld aan een smalle nautische corridor van 5 zeemijl door Iraanse territoriale wateren, tussen Qeshm en het kleine eiland Larak, waar de marine van de IRGC het schip visueel kan identificeren. Je bent vrij om door te varen. Een begeleidend schip is niet nodig.

«Al het bovenstaande geldt voorlopig voor tankers uit China, India, Pakistan, Turkije, Maleisië, Irak, Bangladesh en Rusland. Sommige hoeven niet de volledige tol te betalen. Sommige krijgen vrijstellingen op basis van afspraken tussen regeringen (zoals Sri Lanka en Thailand, beide omschreven als “bevriende naties”). En sommige betalen helemaal niets. Welkom dus in een exclusieve club met een toegangsprijs die grotendeels in Chinese munt wordt betaald. Er was slechts één zet van Iran nodig om te bereiken waar eindeloze wereldtoppen niet in slaagden: het opzetten van een alternatief afwikkelingssysteem, getest onder extreme druk en bovendien toegepast op het belangrijkste strategische knelpunt ter wereld» (Pepe Escobar, New World Busy Being Born While Old One Is Busy Dying, 26 maart 2026).

Elke tolbetaling in yuan omzeilt tegelijkertijd de petrodollar, het westerse SWIFT-systeem en de Amerikaanse sancties. Het Iraanse parlement zal over afzienbare tijd wetgeving goedkeuren die deze tolheffing institutionaliseert als “veiligheidscompensatie”. Niemand zag dit aankomen – en zeker niet zo snel.

Trump zit muurvast en hij weet het. En China heeft in samenwerking met Iran een aanvang gemaakt met zijn lang gekoesterde droom: de vervanging van de petrodollar door de petroyuan.

Toen de Amerikaanse geestelijke William Thomas Walsh zuster Lucia van Fatima in 1946 vroeg of Onze-Lieve-Vrouw haar gesproken had over de Verenigde Staten, antwoordde de zieneres ontkennend. De Maagd Maria vernoemde de VS niet en evenmin China. Maar wél Rusland, het land dat op haar uitdrukkelijk verzoek uiteindelijk op 25 maart 2022 aan haar Onbevlekte Hart toegewijd werd en waarvan Zij houdt. Het liberale Amerika en het communistische China mogen streven naar de heerschappij over de wereld, maar zij zullen allebei falen. De toekomst is aan het christelijke Rusland, dat in Gods ondoorgrondelijke wegen voorbestemd is om het voortouw te nemen in de herkerstening van alle landen.

broeder Michel van de Triomferende Onbevlekte & redactie KCR